Walenstraat

geschiedenis van het kapelleke en van de buurt

het kapelleke

dit kleine bouwwerk van meer dan honderd jaar oud is zowat het herkenningspunt van de buurt en is één van de vijf bekendste kapelletjes van Rotselaar

één maal in het jaar, in de meimaand, wordt hier door de parochie een gebedswake gehouden, een traditie die nog steeds overleeft
omdat we zelf eigenaar zijn van dit kapelletje waren we toch benieuwd naar de geschiedenis ervan

gelukkig konden we, dank zij de E.H. Eysermans, oud-deken van Rotselaar, in het bezit komen van een oud tijdschriftje, bedoeld voor toenmalige dienstplichtigen en uitgegegeven door de dorpsherder uit die tijd, E.H Konings

'Bettekes kapelleke', zoals het oorspronkelijk werd genoemd, is meer dan 100 jaar oud
hoe het aan die naam is gekomen, trachten we te achterhalen via de authentieke tekst uit 'Rochelaria', want zo heette dat boekje

... hier volgt de integrale versie:

"Beste vrienden soldaten,

Gisternamiddag ben ik op mijn fiets gesprongen, omdat ik aan U, onze soldaten, dacht. "Dat is een eigenaardige reactie", gaat U zeggen; "aan ons mag U denken, maar die fiets komt er niks bij doen !".

En toch : jawel ! Het Lanteerke zit weer ergens te wachten en ... ik ben daarin met jullie een praatje begonnen over de kapellekes uit de "heimat", en ik moest dan wel voortgaan op het pad der deugd, of was het "voortrijden".

Het kapelleke van de Walestraat ..., en dat is ver he ?

Zie en daarvoor moest ik dan mijn fiets hebben. Goed weer, een beetje snerpige wind op kop, kou aan de pollen, en - spijt zijn passage bij "den Buedts" - een regelmatige slag van een langhangende ketting, herinnering wellicht aan zijn hoge ouderdom (... van de fiets natuurlijk !).

Ik heb dat kapelleke eens duchtig geinspekteerd (Eigenlijk was ik wel een beetje verveeld, want achter mij en voor mij en rechts van mij stonden op een zekere afstand de mensen zich af te vragen : "Wat heeft dat in, dat de pastoor bij dat kapelleke staat te kijken ?" Wij, en er zijn er nog van ons slag, v.b. de doktoors... wij mogen niet ver gaan of ze hebben het in de gaten. - Als die mensen het Lanteerke lezen, zullen zij het weten !) Hewel dat monumentje is een witgekalkt stenen kapelleke van... ik meen een kleine twee meter hoog en een kleine meter breed. Boven het glazen deurke staat in zwarte letters:
"Onze Lieve Vrouw"
"Onbevlekte Ontvangenis"
"bid voor ons"

Het is dus ongetwijfeld een Maria-kapelleke. Maar binnenin staat wel een heel familie u vriendelijk aan te staren, bij zoverre dat het gaat aandoen als een stukske... feest van Allerheiligen. Onslievrouwke staat toch in 't midden, en Zij heet er "Notre Dame de la Victoire". Rechts van Haar staat "Sint-Jozef met het Kindje Jezus" en links "Sint-Antonius ook nog met het Kindje Jezus". En helemaal vooraan staat, ongetwijfeld uit goeie bedoelingen, toch maar een deerniswekkend klein en onschoon beeldje van het H. Treeske van Lisieux.

Hoe is dat kapelleke daar gekomen en welke geschiedenis zit daar misschien wel niet aan vast ??

Voor de oplossing van die vraag ben ik bij "Ward Bettekes" aangeland, of... voor degenen die maar enkel zijn sympathieke toenaam kennen: Louis Edward (Waar) Smets, van de Provinciebaan. Ward was zijn waskuip aan 't bijwerken, heeft dan onmiddellijk zijn zwarte pollen witgewassen, is in de keuken bij de stoof komen zitten, en heeft dan samen met moeder de vrouw zeer vriendelijk en gewillig tal van bijzonderheden verteld.

"Dat is Bettekes' Kapelleke", zei Ward. Ge moet weten : heel ons familie heet Bettekes... en 't ziet er naar uit dat 't zo zal blijven, want de zoon van onze Louis-zaliger heet toch ook weer "Jef Bettekes".

Zeer juist, Ward. En vermits dat kapelleke nu ook zo heet, vragen wij even met belangstelling naar de oorsprong van die naam. Dat Rotselaar stilaan gekend staat voor toenamen, dat wisten wij reeds, - en de jongensschool is zoal altijd daarvan wel de bakermat geweest; daar hoort ge nu nog van "de lamme", "de lange", "de gikke" en "den Hummel" en misschien nog zoveel dingen meer.

"De vader van ons moeder-zaliger", zei Ward, dat was ne mandenmaker... en toevallig ook ne visser op de Dijle, en hij heette Albert Boogaerts, en... van "Albert" hebben ze "Betteke" gemaakt (sympathiek, hé ,) en zijn familienaam werd "Mannemakers" ... "Betteke Mannemakers" en grootvader was herdoopt!..., en wij zijn allemaal "Bettekes" geworden !

"Bettekes kapelleke", zo ging Ward verder, "is gebouwd geworden door ons moeder-zaliger, Amelie Boogaerts, zo rond het jaar 1891 of 1892, en het werd opgemetst door blokmaker Gijssens" (die mannen kenden alle stielen !)

De echte reden waarom het kapelleke door moeder werd beslist en besteld, scheen Ward niet te weten, maar "moeder was een eenvoudig diep-gelovig mens, die veel hield van Onslievrouwke". Achteraf heb ik elders toch vernomen dat er altijd gezegd is geweest dat Amelie Bettekes na de dood van haar man een stuk grond zocht te kopen, en gezegd had : "Als ik die lap grond daar kopen kan, bouw ik er een kapelleke op ter ere van ons Lievrouwke". Moeder Bettekes had het geluk en... zij hield woord.

In '13 is moeder Bettekes gestorven, en dan is bij verdeling dat stuk land met kapelleke verkocht geworden aan de familie Vannes, en zo is thans Bettekes' kapelleke persoonlijke eigendom van Juff. Suzanne Verheugen, die nog in de onmiddellijke buurt van het kapelleke woont.

Veel ophefmakende geschiedenis schijnt Bettekes' kapelleke niet meegemaakt te hebben, maar toch heeft men mij verteld dat er destijds veel godsvrucht en devotie werd beoefend door de buren. Zo werd er iedere avond veel en betrouwvol gebeden door een grote menigte geburen toen de gruwel van de eerste grote wereldoorlog in '14 kwam opdagen;... en ongetwijfeld heeft ons Lievrouwke die goeie lieden in hun vertrouwen toen ook niet teleurgesteld. "Er is nooit zoveel geofferd geweest in heel de geschiedenis van 't kapelleke", zei mij ook iemand, als toen in de oorlog heel Leuven hier doortrok naar Schriek op smokkel om aardappelen,... geofferd en misschien ook wel een beetje gebeden tot "Notre Dame de la Victoire", opdat ze toch zeker met hun buit veilig zouden thuisgeraken, ... maar nog nooit moest men minder offergeld opnemen, want alles was altijd "schampavie !" en... de joengelen "zaten ermee in de cinema...". Maar dat waren geen "joengelen" van Rotselaar !!

Ziezo, wij hopen dat de buren als vroeger een schone devotie bewaren tot Bettekes' kapelleke, en dat ons Lievrouwke hen moge beschermen, en wij hopen ook dat onze soldaten een gevoel van blijdschap mogen kennen om de blijvende blije aanwezigheid van Onslievrouwke in Rotselaar.

Aanvaardt, beste vrienden, genegen groeten in Christo.

Uw pastoor"

...zo is hier toch een beetje aan geschiedschrijving gedaan wat betreft "het kapelleke van de Walenstraat"
en af en toe inspireert het ons ook tot enige devotie of herfst- en winterfotografie:

februari 2003

november 2011

geschiedenis van de buurt

Ooit lieten we ons vertellen dat de buurtgemeenschap hier al zeer oud is. We bedoelen daarmee dat hier reeds honderden jaren terug bewoning was, wat duidt op een enerzijds veilig bewoonbare omgeving, anderzijds op vruchtbare grond. Op oude historische kaarten, die we hierna publiceren, blijkt inderdaad dat er hier al lang geleden huizen stonden. De huidige Vrijheidsstraat is trouwens een stuk van de oorspronkelijke weg die Rotselaar met Wijgmaal verbond en die een eerder slingerend verloop had, maar die later als betonbaan (Vijfde Liniestraat) werd rechtgetrokken.
Ook weten we dat er een zogenaamde 'kerkweg' liep en officiëel nog loopt (parallel met de ''Bloemersweg'') vanaf de huidige Wakkerzeelse Baan, door de appelplantages, dwars over de Walenstraat langs de tuinen van enkele woningen naar de kerk in het dorp.
Wij hopen na raadpleging van, zo mogelijk, betrouwbare geschiedschrijving her en der nog verder in te gaan op de geschiedenis van de buurt en zullen ten gepaste tijde deze pagina dan ook verder updaten. Het lijkt ons ook belangrijk om na te gaan tot welke gemeentes of dorpen deze wijk behoorde door de geschiedenis heen, want vermits de huidige Walenstraat ook onder dezelfde benaming verder doorloopt op het grondgebied van Wakkerzeel (nu Haacht, want Wakkerzeel bestaat officiëel niet meer als deelgemeente), lijkt het mij logisch dat de straat vroeger één geheel is geweest.

detail van illustratie uit:
Het hertogdom Brabant in kaart en prent
© Lannoo

In 1648 tekende Nicolaes Visscher II een reeks kaarten van ondere andere het toenmalige hertogdom Brabant, waar ook een deel van het huidige Nederland toe behoorde.
Op deze kaart, opgenomen in de 'Atlas Minor', is duidelijk te merken dat onze buurt en vermoedelijk de Walenstraat een deel vormde van de verbindingsweg tussen de watermolen van Wezemaal en Tildonk, waarbij zeer duidelijk op de kaart hierboven te zien is dat Tildonk toen een belangrijk wegenknooppunt vormde.
Enkele jaren eerder, in 1635 om precies te zijn, zien we dit ook al, zij het minder gedetailleerd, op een kaart van Willem Blaeu in zijn geografisch werk 'Theatrum Orbis Terrarum', waarvan hieronder een detail.

detail van illustratie uit:
Wandkaarten van het hertogdom Aarschot
(samenstelling: Eduard van Ermen)
© Algemeen Rijksarchief 1998

Op deze sober uitgevoerde wandkaart van 1767 zien we al heel duidelijk de huidige stratenstructuur van de buurt.
En, wat zeker even belangrijk is: we merken reeds duidelijk de bebouwing.
Dit wijst enerzijds op een 'goede' buurt om te wonen, anderzijds op de belangrijkheid van de doorgangsweg.

Hieronder zien we een detail uit één van de 'Kabinetskaarten van de Oostenrijkse Nederlanden' van de bekende graaf de Ferraris.
Deze kaarten werden getekend tussen 1771 en 1778, en gelden algemeen als zeer betrouwbaar en gedetailleerd.
Ook hier is duidelijk de wegstructuur en de bebouwing (rode stippen) merkbaar.
Opmerkelijk detail op deze kaart: als u goed kijkt ziet u aan verschillende huizen en aan het begin en einde van de straten getallen staan.
Voor onze buurt was dat '64'.
Deze nummering heeft een 'religieus' karakter en hield in dat de bewoners binnen de omschrijving, genummerd '64', verplicht waren de eredienst te volgen in de kerk met het zelfde nummer, in dit geval de St Antonius-kerk van Rotselaar.

Zo komen we stilaan tot de huidige stratenstructuur.
Als u goed kijkt zijn de Kapoenstraat, Vrijheidsstraat, Walenstraat, Wilgen en de Wijgmaalse steenweg (Wakkerzeelse baan) gemakkelijk terug te vinden
uitsluitend (een deel van) de linkerkant van de Walenstraat, gezien vanaf het kapelleke, bleek in die tijd te zijn bebouwd.

We maken vervolgens een sprong in de tijd...

deel 24 d 3 uit:
Orthophotoplan
© Aero-Survey
1971

Zoals u zelf kan merken is er sinds 1971 veel veranderd in deze buurt.
Wanneer u beide luchtfoto's vergelijkt, werden ondertussen tal van nieuwe woningen opgetrokken in onze wijk. En zelfs na 1996 zijn er nog enkele huizen bijgebouwd.
De buurt neemt dus nog steeds uitbreiding.
Jammer genoeg hebben we - uitgezonderd de beschrijving van het kapelleke - geen gegevens over de periode tussen 1800 en 1900, en de evolutie van de buurt in de 20° eeuw.
Vooral deze laatste evolutie interesseert ons, omdat we dan al heel dicht bij de huidige bewoners komen.
Bij deze dus nogmaals een oproep voor mensen die kunnen helpen bij inventarisatie van bewoning en bewoners tijdens deze periode.
En tevens doen we ook een oproep naar iedereen die mogelijks oude foto's met beelden van de straat, huizen en/of bewoners in zijn bezit heeft en deze even wil afstaan om te reproduceren.
Een speciale vermelding van hun naam op deze website is één van de compensaties die we hen beloven.

De reden waarom we bovenstaande kaart hebben opgenomen is omdat er bij sommige bewoners en mezelf enige nieuwsgierigheid is ontstaan omtrent de zogenaamde 'kerkwegen' die de buurt doorkruisen.
Omdat niemand precies weet waar deze wegen (die nu nog bestaan) lopen, hebben we onze toevlucht genomen tot dit 'officiële' dokument.
Naast de buurtwegen, die eigendom zijn van de gemeente, zijn er dus wegen die voortvloeien uit 'erfdienstbaarheden' en waar die 'kerkwegen' deel van uitmaken.
Deze kunnen dus wel eigendom zijn van de personen die eigenaar zijn van de bewuste percelen, maar ze moeten in principe toegankelijk zijn en blijven.
De zogenaamde 'kerkwegen' leid(d)en dus, zoals de naam het zelf zegt, in min of meer rechte lijn naar de dorpskerk, vanuit de verschillende uithoeken van het dorp.

Voor zover we, dank zij Sophie en Hans, konden achterhalen dwarst de kerkweg enkele tuinen (vermoedelijk de nummers 24, 34 en het veld ernaast), kruist hij hun oprit en loopt zo naar de Walenstraat waar hij in de buurt van Liesbeth en Geert op de straat zou uitkomen.
De weg zelf is uiteraard al lang in onbruik en zelfs niet overal meer toegankelijk.